معرفی ابزار متعارف گوهرشناسی ۱۳۹۸/۰۶/۰۴

ابزار متعارف گوهرشناسی:


1- لوپ (loop): 

 

لوپ در واقع ذره بینی با بزرگنمایی های متفاوت است و می توان با آن بیرون و درون گوهر را واکاوی کرد. لوپ 10X برای گوهرشناسان بیشترین کاربرد را دارد و برای بررسی خصوصیات داخلی و بیرونی گوهرها به ویژه

الماس به صورت استاندارد به کار برده می شود.

ویژگی های لوپ گوهرشناسی
1 بدنه لوپ باید سیاه باشد. لوپ هایی با رنگ طلایی و کروماتیک ممکن است زیبا بنظر برسند ولی می توانند تداخلی - با رنگ ها ایجاد نمایند.
2 لوپ گوهرشناسی باید - 10X باشد. لوپ 10X یعنی تصویر را ده برابر بزرگ می کند. بنابراین جسمی که 1mm2 است با لوپ 10X 1cm2 بزرگ می شود.


لوپ های گوهرشناسی بزرگنمائی های متعددی دارند. از 3X تا 30X و یا بیشترو میدان دید آنها متفاوت است.
برای استفاده روزمره لوپ 10X با میدان دید 25.4mm بهترین انتخاب است. فاصله کاری لوپ استاندارد 10X با
چشم برابر با 2.5cm است. ولی برای لوپ 20X فاصله کاری 1.2cm با چشم مناسب است.
اگرچه برخی افراد معتقدند که لوپ 20X مناسب تر است ولی این لوپ فقط برای کاربران حرفه ای مناسب است و بعد
از استفاده از لوپ 10X بکار برده می شود. زیرا با لوپ 20X تعدادی از میانبارها دیده نمی شود زیرا بزرگنمایی
بالاتر، میدان دید را محدودتر و حاشیه ها را محوتر می کند و تقریبا نیمی از حاشیه ها دیده نشده و برخی از میانبارها
حذف می شود.
(برخی از جواهرفروشان زرنگ برای دیدن گوهر لوپ 20x و بالاتر را به خریداران ارائه می دهند که باعث می شود
گوهر شفاف تر بنظر برسد و عیوب آن پنهان بماند.)

 

 

 

 

2- پنس (Tweezer): 

                            

 وسیله ای است جهت نگهداری سنگ، که گوهرشناس با استفاده از آن سنگ را  در اختیار می گیرد و  کارشناسی را انجام می دهد.  

پنس انواع مختلفی دارد که در شکل رو به رو برخی نمونه های آن را مشاهده می کنید.

 

 

 

 

 

 

 

 


3- منبع نور (Light Source):

 

منبع نور یا چراغ قوه نیز در هنگام کارشناسی برخی گوهر ها استفاده می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


4- ترازوی حساس تا چهار رقم اعشار (Hydrostatic balance):

 

ترازو های حساس جهت اندازه گیری وزن گوهر ها بسیار مهم است، چرا که در برخی گوهر ها مانند الماس تغییر کمی  وزن ممکن است،

باعث تغییر شدید قیمت ها  شود. و البته کاربرد مهم آن در گوهر شناسی تعیین دقیق وزن مخصوص است، که می تواند جهت تشخیص 

گوهر بسیار مفید باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


5-شکست سنج یا رفرکتومتر (Refractometer):

 

 

به طور کلی وقتی نور از محیط رقیق (مانندهوا) وارد محیطي با تراكم بیشتر (مانند گوهر) می شود، سرعت حركت آن
كمتر شده و مي شكند. سرعت حرکت نور و میزان شكست بستگي به ساختار گوهر دارد. بنابراین مقدار شكست براي
هر گوهرسنگي ثابت بوده و شاخصي براي تشخیص آن محسوب مي شود. این مقدار را ضریب شكست گوهر
(Refractive Index, RI) مي گویند و برای اندازه گیری آن از وسیله ای به نام شكست سنج (رفرکتومتر،
Refractometer) استفاده می شود.
 

همسانگردی یا تک شکستی (Isotropic or single refraction (SR
وقتی نور وارد اجسام همسانگرد (ایزوتروپ) می شود از قانون Snell تبعیت کرده و در یک جهت می شکند. بنابراین
یک ضریب شکست دارد (Single Refracting) و (SR) نامیده می شود.
گوهرهایی که ایزوتروپ هستند عبارتند از:
مواد آمورف مانند شیشه (Glass)، اپال (Opal) و کهربا (Amber) و گوهرهایی که سیستم کوبیک دارند
مانند الماس، گارنت، اسپینل )لعل(، فلوئوریت و ... . در این گوهرها در تمام جهات نور با سرعت یكسان عبور می
کند و مقدار ضریب شکست ارتباطی با جهت عبور نور در گوهر ندارد.
ناهمسانگردی یا دو شکستی (Anisotropic or doubly refraction (DR
وقتی نور وارد اجسام ناهمسانگرد می شود نه تنها می شکند بلکه به دو شعاع نوری تقسیم می شود که هر یک از آنها
با سرعت متفاوتی در جسم حرکت می کند و بنابراین ضریب شکست متفاوتی خواهد داشت.

 

 


6- پلاریسکوپ (Polariscope):

 

پلاریسکوپ وسیله ساده ای است که در آن فیلتر گرد آنالیزور با فاصله حدود هشت سانتی متر بر روی فیلتر گرد
پلاریزاتور قرار گرفته است. این وسیله برای تشخیص گروه های SR ، DR ، ADR و AGG بکار گرفته می شود.

گوهرسنگ هایی که ساختار ریز بلورین یا (AGG (Aggregation دارند در زیر پلاریسکوپ همیشه روشن دیده می شوند. 

بعضی از گوهرسنگ های - SR بخاطر تنش و فشارهای درونی در هنگام چرخش بر روی پلاریسکوپ رفتاری شبیه
به گوهرسنگ های DR از خود نشان می دهند (خاموش روشن می شوند) را شکست دوگانه بی هنجار یا ADR
(Anomalous Double Refraction) می نامند. این گونه گوهرسنگ ها در زیر پلاریسکوپ بطور
نامنظم خاموش و روشن می شوند. دلیل رفتار ADR در گوهرسنگ های مختلف متفاوت است. در برخی شیشه ها
تنش و فشار ناشی از سرد شدن آنی باعث رفتار ADR در آنها است (به رفتار ADR شیشه ها در زیر پلاریسکوپ
Snake band گفته می شود).

 

 

 

 

 


7- میکروسکوپ (Microscope):

 

یکی از مهمترین وسائل برای تأمین اهداف گوهرشناسی میکروسکپ دو چشمی (Binocular Microscope)
است. اگرچه بزرگنمایی میکروسکپ متغیر است ولی برای کارهای گوهرشناسی معمولاً بزرگنمایی تا حداکثر 50X کافی
است. میکروسکپ دوچشمی تصویری استریوسکپی براي بررسي بهتر میانبارهاي درون گوهر ارائه مي دهد.
بزرگنمائی بیشتر در میکروسکپ فاصله و میدان دید را محدود می کند.

کاربردهای میکروسکوپ
1- برای دیدن ویژگی های درونی گوهرها و پدیده های رشدی و میانبارها (Inclusions).
2- برای دیدن ویژگی های خارجی مانند - ,Fracture Blemish و ...
3- برای جداسازی پاره ای گوهرهای ساختگي (Synthetic)از طبیعی (Natural)
4- برای تشخیص دابلت (Doublet)، تریپلت(Triplet) و مشابهات گوهرها (Imitation).
5- برای شناسایی گوهرهای بهسازی شده (treated Gem).
نکته: همیشه از بزرگنمایی کم (10X) شروع نموده که تمام گوهر در زیر میکروسکپ دیده شود، سپس از
بزرگنمایی بالاتر استفاده شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

8- دایروسکوپ (Dichroscope):

 

وسیله ای جیبی است برای تعیین چند رنگی گوهرها که با به كارگیري آن همراه با لوپ و چلسی فیلتر تقریبا 35 درصد
از گوهرها را می توان شناسایی کرد. در مورد گوهرسنگ های رنگی شفاف به کار برده می شود. در مورد گوهرسنگ
های رنگی کدر یا کهربا و یا اوپال قابل استفاده نیست. از میان انواع آن نوع کلسیت دایکروسکپ (Calcite type) پیشنهاد می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 


9- اسپکتروسکوپ (Spectroscope):

 

این وسیله برای تجزیه نور عبوری از گوهر مورد استفاده قرار می گیرد. و برای گوهرهای نصب شده و کدر، مجزا و
خام نیز مورد استفاده قرار می گیرد.
اسپکتروسکپ بویژه برای گوهرهایی استفاده می شود که شکست سنج (رفرکتومتر) به دلیل تراش ضعیف، اندیس
شکست بالا یا نصب شدهبودن روی انگشتر یا .. و یا گنبدی شکل بودن، مشکل می توان ضریب شکست آنرا اندازه گیری کرد.
وسیله ای است که برای جداسازی الماس های با رنگ طبیعی از الماس های رنگ شده با حرارت دیده و یا پرتودیده بکار می
رود.
دو نوع اسپکتروسکپ وجود دارد:
1- نوع منشوری (Prism type) (شکل رو به رو اسپکتروسکوپ منشوری است.)
2- نوع پراش شبکه ای (Diffraction Grating type)

نوع پراش شبکه ای ارزان و از دقت کمتری برخوردار است. نوع منشوری دارای دو امتیاز ویژه است، نور بیشتری
وارد گوهر می شود و خواندن ارقام بر روی آن راحت تر است. نوع قابل حمل آن کم دقت است و نتیجه چندان رضایت
بخشی ارائه نمی دهد. نوع منشوری از دو لوله یکی بلندتر و دیگری کوتاه تر تشکیل شده است. لوله بلندتر همان
اسپکتروسکپ و لوله کوتاه تر دربرگیرنده مقیاس مدرج روشنی است. هر گوهر از طیف جذبی خاصی برخوردار است
که متأسفانه در تمام حالات مشهود نیست.

 

 

 


10- منبع نور فرابنفش (UV/Ultra Violet):

 

برای تشخیص لومینسانس یا پدیده تابناکی از این نور استفاده می شود. 

پاره ای از گوهرها موقعی که در معرض پرتویی قرار می گیرند آنرا جذب و مجدداً آنرا با طول موجی متفاوت منتشر می
کنند که به آن تابناکی یا لومینسانس می گویند. این پدیده می تواند به شناخت پاره ای از گوهرها کمک کند.
پدیده تابندگي برای اولین بار در کانی فلوریت (Fluorite) مشاهده شد که تابندگي آن به دلیل تابش پرتو ماوراء بنفش
به کانی مزبوربوده و این پدیده فلورسانس  (Fluorescence) نامیده شد.

اگر پس از قطع منبع نوری باز هم از کانی نور منتشر شود به این پدیده فسفرسانس (Phosphorescence) می
گویند. که وجه تشابه این اسم به دلیل نورافشانی عنصر فسفر در تاریکی است.
وجود پدیده فلورسانس در گوهرها به علت عناصر فلزی فرعی مانند کروم، منگنز، کبالت، نیکل، مولیبدن، تنگستن و
اورانیوم است. حضور بسیار جزئی آهن مانع ایجاد پدیده فلورسنسی می شود.
برای پدیده تابناکی در گوهرها از نور سیاه(Black Light) یا نور ماوراء بنفش (UV light) با طول موج کوتاه
(SWUV) و طول موج بلند (LWUV) استفاده می شود. هنگام استفاده از نور UV با طول موج کوتاه (SWUV)
باید احتیاط کرد زیرا میتواند منجر به صدمات چشمي شود. محدوده طول موج LWUV برابر حدود 365nm و
SWUV برابر 254nm است. درجات مختلف خاصیت فلورسانی در گوهرها به صورت زیر است:
بی اثر )(Inert): گوهر فلورساني را نشان نمی دهد.
ضعیف (Weak): گوهر فلورساني ضعیف از خود نشان می دهد.
متوسط (Moderate): گوهر دارای فلورساني متوسط است.
قوی (Strong): گوهر فلورساني قوی نشان مي دهد.

 

 


11- فیلترهای چلسي (Chelsy filter):

فیلتر چلسی درواقع فیلتری رنگی است که تنها دو طول موج نوری، قرمز و سبز را از خود عبور می دهد. بنابراین،
گوهرها در زیر فیلتر چلسی قرمز یا سبز و یا آمیزه ای از این دو رنگ بنظر می رسند که بستگی به خصوصیات ویژه
نوری آن گوهر دارد.
فیلتر چلسی در ابتدا فقط برای تشخیص زمرد از همانندهای آن بکار می رفت، اما اکنون برای گوهرهای رنگی نیز
کاربرد دارد. این فیلتر نسبت به عنصر کبالت (CO) و کروم ( Cr ) حساس بوده و گوهرهای حاوی این دو عنصر برنگ
صورتی تا قرمز به نمایش گذاشته می شوند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بازگشت